Voordat een kind kan leren praten, zijn er allerlei andere ontwikkelingen nodig. Spreken begint namelijk niet met woorden, maar met klanken. Daarnaast is het niet alleen belangrijk dat een kind klanken leert maken, maar ook dat het kind voldoende kan luisteren naar klanken om deze te leren onderscheiden.
Muziek is hierbij een verrassend fijn hulpmiddel: in een liedje (of tijdens muzikaal interactief spel) komen dezelfde klanken keer op keer voorbij en krijgt een kind alle ruimte om klanken eerst te beluisteren en leren onderscheiden, en daarna zelf te gaan oefenen met het maken van de klank.
De mond is een spier
Voordat een kind kan praten, is het belangrijk dat een kind experimenteert met het maken van geluiden met zijn of haar eigen mond. De allerkleinsten weten dat fit belangrijk is; ze oefenen dit vanzelf. Denk maar aan alle baby's die het 'bvvv'-geluid ergens in hun vroege ontwikkeling eindeloos gaan herhalen. Dit soort geluiden die eindeloos worden herhaald, net als andere babygeluidjes, zijn geen toevallig gepruttel. Dit is de eerste oefening met het maken van geluid, het gebruiken van de eigen stem en mond.
Het mooiste wat je kunt doen is dit stimuleren: doe het na, reageer erop, maak er samen een spelletje van. Zo merkt een kind dat z'n geluidjes iets teweegbrengen en gaat het vrolijk door met oefenen.
Dat praten voor ons zo vanzelf gaat, maakt het makkelijk om te vergeten dat er naast begrip van de woorden ook motorisch iets nodig is om te kunnen praten. De mond is een spier die getraind moet worden; je tong, lippen en hoe ver je je mond opent zijn allemaal zaken die je aanstuurt met spieren. Wij hebben dat als volwassene allang onder de knie, maar een jong kind moet nog leren hoe het z'n mond precies moet bewegen om een bepaalde klank te vormen. Net als bij elke andere spier helpt daarbij één ding echt: herhaaldelijk, en met plezier, oefenen. En laat dat nu precies iets zijn wat heel makkelijk gaat door muziek in te zetten!
Waarom een liedje ideaal is om de 'mondspieren' te trainen
In een liedje komen klanken en woorden telkens in exact dezelfde volgorde terug. Ook worden woorden en klanken ondersteund door intonatie en ritme, waardoor het voor kinderen makkelijker is om het onderscheid te maken tussen klanken die na elkaar komen.
Door de herhaling in liedjes, en het feit dat een liedje vaak gemakkelijk herhaald kan worden, krijgt een kind alle ruimte om datgene uit het liedje te halen waar hij of zij aan toe is. Eerst kan een kind luistseren naar klanken, vervolgens kan het kind bijvoorbeeld leren de micropauzes tussen woorden te horen, samengevoegde klanken als woord leren beluisteren en natuurlijk het belangrijkste: lekker zelf telkens opnieuw en opnieuw oefenen met het maken van de klanken! De combinatie van veel horen en zelf doen zijn waardevol voor de spraakmotoriek. Natuurlijk gaat de ontwikkeling van de spraakmotoriek in verbinding met de ontwikkeling van de woordenschat: hoe meer woorden een kind kent, hoe meer woorden een kind kan proberen uit te spreken. Als je meer wil lezen over hoe muziek de woordenschatontwikkeling ondersteunt: lees dan de invloed van muziek op de woordenschat.
Oefenen met klanken op de groep
Je kunt als pedagogisch professional, naast liedjes te zingen, ook heel gericht met klanken spelen. Een paar ideeën:
- Kies liedjes die op één klankenset inzoomen, zodat een kind die klank vaak tegenkomt. Denk bijvoorbeeld aan ons liedje 'Vandaag ben ik een krab' (te vinden op youtube), waar de K en de P zeer veelvuldig terugkomen.
- Maak samen gekke geluiden: toeteren op je neus, of met je vinger over je lippen bewegen terwijl je de 'b' laat klinken. Je kan dit met een hoge toon, of een lage toon doen.
- Praat na een liedje even samen na: wat hoorde je? Laat het kind woorden en klanken herhalen.
- Spiegel baby's die oefenen met het maken van geluid: doe de geluiden na die je een baby hoort maken terwijl je oogcontact maakt. Zo geef je een kind zelfvertrouwen en stimuleer je het oefengedrag.
Je hoeft hier geen voorbereidde activiteit van te maken. Je kunt inspelen op wat zich aandient op de dag.
Wil je nog meer lezen over hoe muziek de taalontwikkeling van jonge kinderen ondersteunt? Kijk dan eens bij hoe muziek de taalontwikkeling ondersteunt. Voor concrete ideeën om aan de slag te gaan op de groep kun je ook het volgende artikel lezen: muziek maken met jonge kinderen, hoe doe ik dat?